Prawa Dziecka

Prawa człowieka można określić jako podstawowe standardy, bez których ludzie nie mogą spokojnie żyć i rozwijać się. Odmowa poszanowania praw człowieka stanowi nie tylko osobistą krzywdę dla jednostki, ale sprzyja też pojawieniu się niepokojów społecznych

i politycznych wewnątrz społeczeństw i między narodami. Poszanowanie praw człowieka

i godności ludzkiej uważa się za podstawę wolności, sprawiedliwości i pokoju na świecie.

Dzieci są najmłodszymi obywatelami kraju, w którym żyją, a więc ich prawa mieszczą się również w prawach przysługującym wszystkim członkom społeczeństwa. Ze względu na niezaradność i niedojrzałość psychiczną, oraz słabość organizmu, dziecko wymaga jednak specjalnej ochrony i oddzielnych (dodatkowych) praw. Prawa te wyznaczają miejsce dziecka

w rodzinie, społeczeństwie i państwie, dają dziecku specjalne uprawnienia, które mają mu zapewnić odpowiednie warunki do życia i pełnego rozwoju jego osobowości oraz możliwości pozytywnej samorealizacji i współtworzenia losu.

O prawach dzieci jeszcze do dziś nie wszyscy słyszeli, a są też tacy, którzy nie chcą słyszeć. Nie wszyscy są też przekonani, że dzieci powinny znać swoje prawa.

Zgodnie z Konwencją dziecko (czyli osoba poniżej 18 roku życia) jest podmiotem praw

i wolności, a nie przedmiotem praw innych osób. Konwencja nakłada na rodziców i wszystkie inne osoby, w tym nauczycieli

i organy władzy państwowej, obowiązek kierowania się we wszelkich działaniach troską o najlepiej pojęty interes dziecka.

Człowiek dorosły nie ma wątpliwości, że przysługują mu prawa wynikające z istoty człowieczeństwa-prawo do życia, wolności, godności osobistej. Dzieci również powinny znać swoje prawa i wiedzieć, co one oznaczają w rzeczywistości. Nie ma dolnej granicy wieku, od której dzieci rozumieją swoje prawa. Ta wiedza jest nabywana w sposób ciągły-wraz z rozwojem umysłowym i emocjonalnym dziecka. Niektóre ze swych praw dzieci rozumieją niejako instynktownie, nawet gdy nikt im ich nie tłumaczy i tym bardziej boleśnie przeżywają ich nierespektowanie (no. prawo do kontaktu z obojgiem rodziców po rozwodzie).

Świadomość własnych praw, możliwości i ograniczeń, norm regulujących zachowanie ma bardzo duże znaczenie dla społecznego rozwoju dziecka. Wiedza o prawach człowieka (dziecka) była dotychczas niedoceniana. Dorośli czasem niesłusznie obawiają się, że dzieci znając swoje prawa zbuntują się przeciwko nim, będą bardziej nieposłuszne. Takie myślenie jest charakterystyczne szczególnie dla tych, którzy wychowanie postrzegają jako pełne podporządkowanie dziecka dorosłym. Uczenie dzieci ich praw nie oznacza jednak całkowitej wolności decyzji, braku obowiązków czy negacji wszystkich wartości. Jest to uczenie rozumnego korzystania ze swoich praw, możliwości i przywilejów-ściśle powiązane z rozumieniem ograniczeń, konieczności i obowiązków. Dziecko świadome swoich praw rozumie, że inni także mają swoje prawa i ta wiedza może im ułatwić proces wychowania. Uczenie przestrzegania praw innych ludzi i radzenia sobie w sytuacji naruszania praw własnych jest elementem przygotowania do życia w społeczeństwie demokratycznym. Uczenie zasad komunikacji w grupie, rozwiązywania konfliktów bez przemocy, szacunku i tolerancji dla innych ludzi oraz kształtowanie poczucia własnej godności pomoże dzieciom zrozumieć ideę

i wagę praw człowieka.

Przedszkolna edukacja w zakresie praw dziecka jest przede wszystkim nauką na rzecz praw dziecka. Zajęcia dotyczące praw dziecka powinny wyposażać dzieci w takie umiejętności jak: słuchanie innych, współpraca, przestrzeganie zasad dobrej komunikacji, próby rozwiązywania problemów moralnych i konfliktów międzyosobowych, przejawianie odpowiedzialności i inicjatywy, rozróżnianie dobra i zła, wyrażanie swoich przekonań. Umiejętności te pomogą w przyszłości dzieciom m. in. w analizowaniu otaczającego je świata, zrozumieniu, że prawa człowieka są sposobem na poprawę ich życia oraz życia innych ludzi, podejmowaniu działań na rzecz ochrony praw człowieka.

Praktyczny trening w zakresie znajomości własnych praw i praw innych przenika wszystkie społeczne doświadczenia dzieci w przedszkolu, kształtując ich postawy. Świadomość wagi praw innych wyrabia w dzieciach świadomość praw własnych. Dzieci powinny znać swoje prawa, rozumieć je i świadomie z nich korzystać.

 

PRAWA DZIECKA

DOKUMENTY MIĘDZYNARODOWE OKREŚLAJĄCE PRAWA DZIECKA

Pierwszym dokumentem międzynarodowym, który określał prawa dziecka była Genewska Deklaracja Praw Dziecka stworzona w 1924 roku przez Międzynarodowy Związek Pomocy Dzieciom, a następnie przyjęta przez Ligę Narodów.

 

Po II wojnie światowej prawami dziecka zajęła się Organizacja Narodów zjednoczonych.

W 1959 roku Zgromadzenie Ogólne ONZ uchwaliło Deklarację Praw Dziecka, w której wyraźnie poszerzono katalog praw przysługujących dzieciom na całym świecie.

 

Najważniejszym dokumentem międzynarodowym, który określa prawa dziecka jest Konwencja o Prawach Dziecka uchwalona przez ONZ w 1989 roku. Nazywana jest światową konstytucją praw dziecka. Do 2002 roku Konwencję ratyfikowały 192 państwa (w tym Polska w roku 1991).

 

Konwencja o Prawach Dziecka zawiera najszerszy katalog praw dzieci, który sformułowano kierując się następującymi zasadami:

  1. Zasada dobra dziecka- oznacza, że wszystkie działania muszą być podejmowane

z uwzględnieniem najlepiej pojętego interesu dziecka.

  1. Zasada równości- oznacza, że wszystkie dzieci bez względu na pochodzenie, płeć, narodowość są równe wobec prawa.
  2. Zasada poszanowania praw i odpowiedzialności obojga rodziców- oznacza, że państwo respektuje autonomię rodziny i ingeruje tylko w szczególnie uzasadnionych przypadkach, a odbywa się to według określonych procedur.
  3. Zasada pomocy państwa- oznacza, że państwo zobowiązane jest do wspierania

i zabezpieczenia socjalnego rodzin potrzebujących pomocy.

 

Konwencja o Prawach Dziecka ustanowiła status dziecka oparty na następujących założeniach:

  1. Dziecko jest samodzielnym podmiotem, ale ze względu na swoją niedojrzałość psychiczną i fizyczną wymaga szczególnej opieki i ochrony prawnej.
  2. Dziecko, jako istota ludzka, wymaga poszanowania jego tożsamości, godności i prywatności.
  3. Rodzina jest najlepszym środowiskiem wychowania dziecka.
  4. Państwo ma wspierać rodzinę, a nie wyręczać ją w funkcjach.

 

PRAWA DZIECKA ZAPISANE W KONWENCJI O PRAWACH DZIECKA PRZYJĘTEJ PRZEZ ONZ W 1989 ROKU

Prawa wolności i osobiste:

  • Prawo do życia i rozwoju,
  • Prawo do tożsamości i identyczności (prawo do nazwiska, imienia, obywatelstwa, wiedzy o własnym pochodzeniu),
  • Prawo do swobody myśli, sumienia i wyznania,
  • Prawo do wyrażania własnych poglądów i występowania w sprawach dotyczących dziecka, w postępowaniu administracyjnym i sądowym.
  • Prawo do wychowywania w rodzinie i kontaktów z rodzicami w przypadku rozłączenia

z nimi,

  • Prawo do wolności od przemocy fizycznej lub psychicznej, wyzysku, nadużyć seksualnych i wszelkiego okrucieństwa,
  • Prawo nierekrutowania do wojska poniżej 15 roku życia.

 

Prawa socjalne:

  • Prawo do odpowiedniego standardu życia,
  • Prawo do ochrony życia,
  • Prawo do zabezpieczenia socjalnego,
  • Prawo do wypoczynku i czasu wolnego.

 

Prawa kulturalne:

  • Prawo do nauki,
  • Prawo do korzystania z dóbr kultury,
  • Prawo do informacji,
  • Prawo do znajomości swoich praw.

 

Prawa polityczne:

  • Prawo do stowarzyszania się i zgromadzeń w celach pokojowych.

 

DZIAŁANIE MIĘDZYNARODOWE SŁUŻĄCE REALIZACJI PRAW DZIECKA

W 1995 roku Rada Europy opublikowała dokument pod nazwą Europejska strategia na rzecz dzieci, który określił modelowy zakres ochrony prawnej dziecka, jaki powinien obowiązywać państwa członkowskie. Europejską strategię na rzecz dzieci wyznaczają następujące zasady:

  1. Dzieci jako obywatele dzisiejszych społeczeństw mają prawa, które są zasadnicze dla ochrony i zabezpieczenia najlepszych warunków ich pełnego rozwoju,
  2. Prawa te są niepodważalne i powszechne, przynależą wszystkim dzieciom na świecie bez żadnej dyskryminacji, bez względu na płeć, rasę, niepełnosprawność, religię, status prawny, kulturę.
  3. Dzieci są pełnoprawnymi obywatelami posiadającymi prawa i odpowiedzialność (prawa osobiste, prawa w rodzinie i społeczeństwie),
  4. Poglądy dzieci muszą być wysłuchane i rozważone w podejmowaniu decyzji, które dotyczą dzieci,
  5. Najlepszy interes dzieci musi stanowić wiodącą zasadę wszystkich działań dotyczących dzieci,
  6. Ze względów etycznych i praktycznych należy podjąć takie działania, aby prawa dziecka były respektowane na całym świecie.

 

Powyższe zasady były podstawą do opracowanie głównego dokumentu wydanego przez Radę Europy i dotyczącego praw dziecka. Dokument nosi nazwę Europejska Konwencja o wykonywaniu praw dzieci i został przedstawiony państwom w roku 1996. Polska ratyfikowała tę konwencję w 1997 roku.

 

Upowszechnienie wiedzy o prawach dziecka nie jest wymierzone przeciwko rodzicom. Zarówno rodzice, opiekunowie jak i nauczyciele powinni mieć świadomość, że prawa dziecka nie kolidują z prawami dorosłych, lecz się uzupełniają.

 

Prośby dziecka

według Janusza Korczaka

 

  • Nie psuj mnie. Dobrze wiem, że nie powinienem mieć tego wszystkiego, czego się domagam. To tylko próba sił z mojej strony.
  • Nie bój się stanowczości. Właśnie tego potrzebuję – poczucia bezpieczeństwa.
  • Nie bagatelizuj moich złych nawyków. Tylko ty możesz pomóc mi zwalczyć zło, póki jest to jeszcze w ogóle możliwe.
  • Nie rób ze mnie większego dziecka, niż jestem. To sprawia, że przyjmuje postawę głupio dorosłą.
  • Nie zwracaj mi uwagi przy innych ludziach, jeśli nie jest to absolutnie konieczne.
  • O wiele bardziej przejmuję się tym, co mówisz, jeśli rozmawiamy w cztery oczy.
  • Nie chroń mnie przed konsekwencjami. Czasami dobrze jest nauczyć się rzeczy bolesnych i nieprzyjemnych.
  • Nie wmawiaj mi, że błędy, które popełniam, są grzechem. To zagraża mojemu poczuciu wartości
  • Nie przejmuj się za bardzo, gdy mówię, że cię nienawidzę. To nie ty jesteś moim wrogiem, lecz twoja miażdżąca przewaga !
  • Nie zwracaj zbytniej uwagi na moje drobne dolegliwości. Czasami wykorzystuję je, by przyciągnąć twoją uwagę.
  • Nie zrzędź. W przeciwnym razie muszę się przed tobą bronić i robię się głuchy.
  • Nie dawaj mi obietnic bez pokrycia. Czuję się przeraźliwie tłamszony, kiedy nic z tego wszystkiego nie wychodzi.
  • Nie zapominaj, że jeszcze trudno mi jest precyzyjnie wyrazić myśli. To dlatego nie zawsze się rozumiemy.
  • Nie sprawdzaj z uporem maniaka mojej uczciwości. Zbyt łatwo strach zmusza mnie do kłamstwa.
  • Nie bądź niekonsekwentny. To mnie ogłupia i wtedy tracę całą moją wiarę w ciebie.
  • Nie odtrącaj mnie, gdy dręczę cię pytaniami. Może się wkrótce okazać, że zamiast prosić cię o wyjaśnienia, poszukam ich gdzie indziej.
  • Nie wmawiaj mi, że moje lęki są głupie. One po prostu są.
  • Nie rób z siebie nieskazitelnego ideału. Prawda na twój temat byłaby w przyszłości nie do zniesienia. Nie wyobrażaj sobie, iż przepraszając mnie stracisz autorytet. Za uczciwą grę umiem podziękować miłością, o jakiej nawet ci się nie śniło.
  • Nie zapominaj, że uwielbiam wszelkiego rodzaju eksperymenty. To po prostu mój sposób na życie, więc przymknij na to oczy.
  • Nie bądź ślepy i przyznaj, że ja też rosnę. Wiem, jak trudno dotrzymać mi kroku w tym galopie, ale zrób, co możesz, żeby nam się to udało.
  • Nie bój się miłości. Nigdy.